Yay aylarında temperatur yüksəldikcə insulin istifadə edən insanların ən çox verdiyi suallardan biri belə olur: “İnsulin istidə xarab olurmu?”
Bəzən uzun yol səfərləri, çimərliyə getmək, avtomobildə qalmaq və ya elektrik enerjisinin kəsilməsi insanlarda narahatlıq yarada bilər. Çünki insulinin düzgün saxlanılması onun təsirini qorumaq üçün vacibdir.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (WHO) 2024-cü ildə yayımladığı “Thermostability of Human Insulin” sənədi bu mövzuya dair mövcud elmi məlumatları bir araya gətirərək insulinin temperatura davamlılığı haqqında vacib məqamları izah edir.
İnsulin niyə düzgün saxlanmalıdır?
İnsulin zülal tərkibli dərmandır. Digər bir çox bioloji preparatlar kimi, temperaturun təsiri altında tərkibində dəyişiklik baş verə bilər.
Bu səbəbdən insulinin istehsalçı tərəfindən göstərilən saxlanma qaydalarına əməl etmək vacibdir. Düzgün saxlanmadıqda preparatın təsiri zəifləyə və qan şəkərinin idarə olunmasına mənfi təsir göstərə bilər.
Lakin bu, o demək deyil ki, insulin soyuducudan qısa müddət çıxarıldıqda dərhal istifadəyə yararsız olur.
İdeal saxlanma temperaturu hansıdır?
WHO-nun istinad etdiyi tövsiyələrə əsasən, açılmamış insulin adətən 2°C ilə 8°C arasında, yəni soyuducuda saxlanılmalıdır.
Bu temperatur aralığı insulinin keyfiyyətini qorumaq üçün ən uyğun şərait hesab olunur.
Bununla yanaşı, insulinin donmasına da yol vermək olmaz. Donmuş insulin istifadə edilməməlidir, çünki aşağı temperatur onun strukturuna zərər verə bilər.
Bəs istifadə olunan insulin?
İnsanların tez-tez verdiyi başqa bir sual da budur: “İstifadə etdiyim insulin qələmini hər dəfə soyuducuya qoymalıyam?”
WHO sənədində qeyd olunur ki, istifadə olunan insulin istehsalçının göstərişlərinə uyğun olaraq müəyyən müddət ərzində otaq temperaturunda saxlanıla bilər. Bu həm istifadəni rahatlaşdırır, həm də inyeksiya zamanı soyuq insulin səbəbindən yaranan narahatlığı azalda bilər.
Lakin bu, insulinin yüksək temperatura məruz qala biləcəyi anlamına gəlmir. Otaq temperaturu ilə birbaşa günəş altında və ya qızmış avtomobildə qalmaq eyni vəziyyət deyil.
İsti hava insulinə necə təsir edə bilər?
Yay aylarında avtomobilin salonunda və ya birbaşa günəş şüaları altında temperatur çox qısa müddətdə təhlükəli səviyyəyə yüksələ bilər. Belə şəraitdə insulin yüksək temperatura məruz qalarsa, onun təsir gücü zamanla azala bilər. Bu səbəbdən insulin:
- birbaşa günəş işığında saxlanılmamalıdır;
- qızmış avtomobildə buraxılmamalıdır;
- istilik mənbələrinin yaxınlığında yerləşdirilməməlidir.
Xüsusilə yay aylarında insulin daşıyarkən temperaturun nəzarətdə saxlanılması vacibdir.
WHO araşdırmaları nə göstərir?
WHO sənədində müxtəlif elmi tədqiqatların nəticələri müqayisə olunub.
Bu araşdırmalar göstərir ki, müəyyən şəraitdə insan insulini qısa müddətli temperatur dəyişikliklərinə düşünüldüyündən daha davamlı ola bilər.
Məsələn, bəzi tədqiqatlarda insan insulininin 25°C-də altı aya, 37°C-də isə iki aya qədər klinik baxımdan əhəmiyyətli təsir itkisi göstərmədiyi müşahidə olunub.
Lakin WHO bu nəticələrin insulinin istənilən temperaturda saxlanıla biləcəyi kimi başa düşülməməli olduğunu vurğulayır.
Əksinə, bu məlumatlar temperatur dəyişikliklərinə dair elmi sübutları ümumiləşdirir və insulinin yenə də istehsalçının tövsiyələrinə uyğun saxlanmasının vacibliyini xatırladır.
Yay aylarında nələrə diqqət etmək lazımdır?
İnsulin istifadə edən insanlar üçün bəzi sadə qaydalara əməl etmək preparatın keyfiyyətini qorumağa kömək edə bilər:
- İnsulini birbaşa günəş altında saxlamayın.
- Uzun müddət qızmış avtomobildə buraxmayın.
- Səyahət zamanı insulin üçün uyğun daşıma şəraitindən istifadə edin.
- İnsulini dondurmayın.
- Hər zaman istehsalçının saxlanma təlimatına əməl edin.
Bu kiçik tədbirlər insulinin təsirinin qorunmasına kömək edə bilər.
İnsulinin düzgün saxlanılması diabetin idarə olunmasının vacib hissəsidir. Yay aylarında havanın isti olması əlavə diqqət tələb etsə də, bu, hər temperatur dəyişikliyinin insulinin dərhal yararsız olması demək deyil.
WHO-nun 2024-cü il sənədi göstərir ki, insulinin temperatura davamlılığı ilə bağlı mövcud elmi sübutlar insanların düşündüyündən daha mürəkkəbdir. Bununla belə, ən təhlükəsiz yanaşma insulinin istehsalçının tövsiyə etdiyi şəraitdə saxlanılması və həddindən artıq isti və ya soyuq mühitdən qorunmasıdır.
Düzgün saxlanılan insulin öz təsirini daha yaxşı qoruyur və diabetin təhlükəsiz idarə olunmasına töhfə verir.
!Qeyd
Bu orijinal materialın uyğunlaşdırmasıdır. “Thermostability of human insulin.” Geneva: World Health Organization (WHO), 2024. Lisenziya: CC BY-NC-SA 3.0 IGO. Bu uyğunlaşdırma Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) tərəfindən hazırlanmayıb. WHO bu uyğunlaşdırmanın məzmununa və ya düzgünlüyünə görə məsuliyyət daşımır. Orijinal nəşr əsas və rəsmi mənbə hesab olunur.
–
This is an adaptation of an original work “Thermostability of human insulin.” Geneva: World Health Organization (WHO); 2024. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO. This adaptation was not created by WHO. WHO is not responsible for the content or accuracy of this adaptation. The original edition shall be the binding and authentic edition.