Diabetiniz varsa, siqareti tərgitmək niyə bu qədər vacibdir?

“Siqaret sağlamlığa zərərlidir” cümləsini demək olar ki, hamımız eşitmişik. Lakin çox az insan bilir ki, tütün istifadəsi diabetlə də birbaşa əlaqəlidir. Siqaret yalnız Tip 2 diabetin inkişaf riskini artırmır, həm də diabetlə yaşayan insanların qan şəkərini idarə etməsini çətinləşdirir və xəstəliyin ağırlaşmalarını sürətləndirə bilər.

Azərbaycanda siqaret istifadəsi hələ də geniş yayılıb. Son illərdə elektron siqaret və qəlyan da xüsusilə gənclər arasında populyarlaşıb. Bəzi insanlar bu məhsulların adi siqaretdən daha təhlükəsiz olduğunu düşünsələr də, mövcud elmi sübutlar bunun doğru olmadığını göstərir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (WHO) məlumatına görə, siqaret çəkən insanlarda Tip 2 diabetin inkişaf riski siqaret çəkməyənlərlə müqayisədə 30–40% daha yüksəkdir.

Siqaret diabetə necə təsir edir?

Tütün tüstüsünün tərkibində minlərlə kimyəvi maddə var. Onlardan biri olan nikotin orqanizmdə insulinin təsirini zəiflədə və insulin müqavimətini artıra bilər. Nəticədə qlükoza hüceyrələrə daha çətin daxil olur, qanda şəkərin səviyyəsi yüksəlir və mədəaltı vəzi daha çox işləməyə məcbur qalır. Bu vəziyyət həm Tip 2 diabetin yaranmasına, həm də mövcud diabetin idarə olunmasının çətinləşməsinə səbəb ola bilər.

Araşdırmalar göstərir ki, hətta az miqdarda siqaret istifadəsi belə qlükoza mübadiləsinə mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də “gündə cəmi bir neçə siqaret çəkirəm” düşüncəsi təhlükəsiz hesab edilmir.

Diabet ağırlaşmaları niyə artır?

Diabet uzun müddət yaxşı idarə olunmadıqda qan damarları və sinirlər zədələnə bilər. Siqaret isə bu prosesi daha da sürətləndirir. Nəticədə ürək-damar xəstəlikləri, böyrək zədələnməsi, görmə problemləri və ayaqlarda yaranan ağırlaşmaların riski artır.

Xüsusilə ürək və damar sistemi üçün risk böyükdür. Diabeti olan insanlarda infarkt və insult ehtimalı onsuz da yüksək olduğu halda, siqaret bu riski daha da artırır. Eyni zamanda böyrəklərin fəaliyyətinin zəifləməsi, diabetik retinopatiya nəticəsində görmənin pisləşməsi və ayaqlarda qan dövranının pozulması kimi problemlər də daha tez inkişaf edə bilər. Yaraların gec sağalması və infeksiya riskinin artması isə diabetli insanların gündəlik həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir.

Passiv siqaret, elektron siqaret və qəlyan təhlükəsizdirmi?

Bir çox insan yalnız siqaret çəkənlərin risk altında olduğunu düşünür. Halbuki passiv siqaret tüstüsü də sağlamlıq üçün təhlükəlidir. WHO bildirir ki, siqaret tüstüsündə 7000-dən çox kimyəvi maddə mövcuddur və onların yüzlərlə insan sağlamlığı üçün zərərlidir. Araşdırmalar göstərir ki, passiv siqaret tüstüsünə məruz qalmaq da Tip 2 diabet riskini artıra və diabetlə bağlı bəzi ağırlaşmaların inkişafına səbəb ola bilər.

Bu məsələ ailələr üçün də vacibdir. Əgər evdə diabetlə yaşayan biri varsa, onun yanında siqaret çəkməmək sağlamlığını qorumaq üçün mühüm addımdır.

Son illərdə elektron siqaret və qəlyan da geniş yayılıb. Azərbaycanda qəlyan bəzən “sudan keçdiyi üçün zərəri azdır” kimi yanlış fikirlərlə istifadə olunur. Lakin hazırkı elmi sübutlar elektron siqaretlərin və qızdırılan tütün məhsullarının da qlükoza mübadiləsinə mənfi təsir göstərə və Tip 2 diabet riskini artıra biləcəyini göstərir. Buna görə də diabetlə yaşayan insanlar üçün ən təhlükəsiz seçim bütün tütün məhsullarından uzaq durmaqdır.

Siqareti tərgitmək sağlamlığınıza nə qazandırır?

Siqaretdən imtina etmək istənilən yaşda sağlamlıq üçün faydalıdır. WHO-nun məlumatına görə, siqareti tərgitmək Tip 2 diabetin inkişaf riskini azaldır, ürək-damar xəstəlikləri və digər ağırlaşmaların ehtimalını aşağı salır. Eyni zamanda qan şəkərinin idarə olunmasına müsbət təsir göstərə və uzunmüddətli sağlamlıq nəticələrini yaxşılaşdıra bilər.

Bəzi insanlar siqareti tərgitdikdən sonra çəki artacağından narahat olur. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, düzgün qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik və həkim nəzarəti ilə bu vəziyyəti idarə etmək mümkündür. Əgər siqareti tərgitməkdə çətinlik çəkirsinizsə, bunu tək etməyə çalışmayın. Həkim və ya digər mütəxəssislərin dəstəyi bu prosesi daha uğurlu edə bilər.

Nəticə

Diabetlə yaşamaq yalnız dərman qəbul etməkdən ibarət deyil. Gündəlik seçimləriniz də sağlamlığınıza birbaşa təsir göstərir. Siqaret və digər tütün məhsullarından uzaq durmaq qan şəkərinin daha yaxşı idarə olunmasına, ürək, böyrək, göz və ayaq ağırlaşmalarının riskinin azalmasına kömək edə bilər.

Bəlkə də siqareti tərgitmək asan deyil. Ancaq bu gün atacağınız bu qərar gələcəkdə sağlamlığınızı qorumaq üçün verəcəyiniz ən dəyərli qərarlardan biri ola bilər.

!Qeyd

Bu material orijinal “Tobacco and Diabetes.” Geneva: World Health Organization (WHO); 2023 sənədinin uyğunlaşdırılmış versiyasıdır. Lisenziya: CC BY-NC-SA 3.0 IGO. Bu uyğunlaşdırma Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) tərəfindən hazırlanmayıb. WHO bu uyğunlaşdırmanın məzmununa və ya düzgünlüyünə görə məsuliyyət daşımır. Orijinal nəşr əsas və rəsmi mənbə hesab olunur.

—

This is an adaptation of the original work “Tobacco and Diabetes.” Geneva: World Health Organization (WHO); 2023. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO. This adaptation was not created by WHO. WHO is not responsible for the content or accuracy of this adaptation. The original edition shall be the binding and authentic edition.